به گزارش جام جم آنلاین؛ برنامه‌های طنز اجتماعی معمولاً از یک مسئله آشنا شروع می‌شوند؛ موضوعی که مخاطب پیش از تماشای برنامه هم آن را می‌شناسد و شاید بارها درباره‌اش شنیده باشد. مسئله از جایی جالب می‌شود که سازنده تصمیم می‌گیرد به جای توضیح مستقیم، آن را در قالب یک موقعیت نمایشی پیش ببرد؛ جایی که رفتار آدم‌ها، تناقض میان حرف و عمل یا واکنش‌های غیرمنتظره، خودشان قصه را شکل می‌دهند. «نفس عمیق» به تهیه‌کنندگی علی حکمت‌نیا، در ۱۵ قسمت ساخته شده و چهارشنبه تا جمعه حوالی ساعت ۱۸:۴۵ از شبکه نسیم روی آنتن می‌رود. برنامه سراغ برخی دغدغه‌های اجتماعی رفته و آنها را در قالب موقعیت‌های طنزآمیز روایت می‌کند. به بهانه پخش «نفس عمیق» با حکمت‌نیا درباره انتخاب موضوعات اجتماعی، مرز شوخی با مسائل تلخ، تغییر ذائقه مخاطب و اینکه طنز قرار است در این برنامه چه چیزی را به مخاطب منتقل کند، گفت‌وگو کردیم.

وقتی قصه جای نصیحت را می‌گیرد

علی حکمت‌نیا درباره اینکه طنز چه چیزی به پرداخت مستقیم یک مسئله اجتماعی اضافه می‌کند، گفت: مهم‌ترین ظرفیت طنز این است که گارد مخاطب را پایین می‌آورد. خیلی از مسائل اجتماعی وقتی مستقیم و جدی مطرح می‌شوند، ممکن است مخاطب احساس کند قرار است چیزی به او آموزش داده شود یا نصیحتی بشنود.

تهیه‌کننده «نفس عمیق» ادامه داد: طنز می‌تواند همان مسئله را وارد یک موقعیت آشنا و انسانی کند؛ مخاطب اول با قصه همراه می‌شود و بعد به لایه جدی‌تر آن می‌رسد. در این برنامه هم تلاش ما این بوده که خود مسئله یا گرفتاری آدم‌ها موضوع خنده نباشد. بیشتر سراغ رفتارها، تناقض‌ها و واکنش‌هایی رفته‌ایم که در دل این مسائل شکل می‌گیرند. بعضی وقت‌ها یک موقعیت طنز خیلی بهتر از یک توضیح مستقیم می‌تواند یک واقعیت اجتماعی را نشان بدهد.

«نفس عمیق» شبیه شوخی‌های فضای مجازی نیست

حکمت‌نیا در پاسخ به این پرسش که تغییر عادت تماشای مخاطب و رواج روایت‌های کوتاه در فضای مجازی چه اثری بر طراحی برنامه داشته است، توضیح داد: طبیعتاً امروز نمی‌شود تغییر ذائقه مخاطب را نادیده گرفت. مخاطب به ریتم سریع‌تر و روایت‌های کوتاه‌تر عادت کرده و ما هم در طراحی «نفس عمیق» این موضوع را در نظر داشتیم. موقعیت‌ها کوتاه‌اند، سریع وارد مسئله می‌شوند و تلاش کردیم مقدمه‌چینی اضافه نداشته باشیم. با این حال نمی‌خواستیم برنامه تبدیل به مجموعه‌ای از شوخی‌های کوتاه شبیه فضای مجازی شود.

تهیه‌کننده «نفس عمیق» درباره تفاوتی که برای ساختار برنامه در نظر گرفته‌اند، عنوان کرد: برای ما مهم بود که هر بخش، حتی در زمان کوتاه، یک موقعیت نمایشی داشته باشد؛ شخصیت، مسئله و نتیجه داشته باشد. تفاوت اصلی را همین‌جا می‌بینم؛ اینکه شوخی از دل قصه و موقعیت بیرون بیاید، نه اینکه صرفاً یک شوخی مستقل باشد.

 شوخی نباید جای مسئله را بگیرد

یکی از چالش‌های پرداخت طنز به مسائل اجتماعی، تعیین نقطه‌ای است که سازنده باید از شدت شوخی کم کند تا خود مسئله دیده شود. حکمت‌نیا درباره این مرز گفت: این موضوع برای ما جدی بوده است. اگر شوخی بیش از حد جلو برود، ممکن است حس تمسخر یا حتی لودگی ایجاد شود و اهمیت موضوع زیر سؤال برود. اگر هم بیش از حد محتاط باشیم، طنز کارکرد خودش را از دست می‌دهد.

وی ادامه داد: بعضی وقت‌ها موضوعات و مسائل اجتماعی به عمقی می‌رسند که تبدیل به بحران می‌شوند و این مسائل تلخ هستند. پس باید موضوعات تلخ را طوری در تلویزیون مطرح کرد که از شدت تلخی آنها کاسته شود.

حکمت‌نیا درباره معیاری که برای تشخیص این مرز در نظر گرفته‌اند، گفت: معیار ما بیشتر این بوده که ببینیم شوخی متوجه چه چیزی است. اگر قرار باشد خود آسیب یا رنج آدم‌ها تبدیل به سوژه خنده شود، طبیعتاً باید عقب رفت. رفتارهای اشتباه، تناقض‌های انسانی، سوءتفاهم‌ها و واکنش‌های عجیب، ظرفیت طنز دارند. در بعضی موقعیت‌ها هم لازم نیست تا پایان دنبال خنده باشیم. باید اجازه بدهیم خود موقعیت و معنای اجتماعی آن دیده شود.

مسئله آشنا، موقعیت تازه

تهیه‌کننده «نفس عمیق» درباره اینکه موضوعات برنامه چگونه انتخاب شده‌اند، بیان کرد: دغدغه‌های روز و مسائلی که مردم در همین مقطع با آنها درگیرند، نقطه شروع ما بوده‌اند. چون اگر موضوع برای مخاطب آشنا نباشد، ارتباط گرفتن با آن هم سخت‌تر می‌شود.

حکمت‌نیا ادامه داد: بعضی وقت‌ها خود مسئله چیز تازه‌ای نیست، اما نوع رفتار آدم‌ها در مواجهه با آن، تناقض میان حرف و عمل یا تصمیم‌هایی که می‌گیرند، می‌تواند موقعیت تازه‌ای بسازد. پس دنبال موضوعی بوده‌ایم که اولویت زمان حاضر باشد و در عین حال ظرفیت نمایشی و طنز داشته باشد.

جای «نفس عمیق» در کنداکتور شبکه نسیم

حکمت‌نیا درباره تأثیر شبکه نسیم و ساعت پخش برنامه بر انتخاب موضوعات و جنس شوخی‌ها گفت: شبکه نسیم طبیعتاً با سرگرمی و طنز شناخته می‌شود و مخاطب هم با همین انتظار سراغ آن می‌آید. بنابراین برای ما مهم بوده که حتی وقتی درباره یک مسئله جدی صحبت می‌کنیم، فضای برنامه سنگین و خسته‌کننده نشود.

وی در ادامه با اشاره به حمایت مدیران شبکه نسیم اظهار کرد: جا دارد از مدیران شبکه نسیم، دکتر خوشرو و دکتر رحیمی، تشکر ویژه‌ای بکنم که حمایت‌های آنها کمک شایانی به رسیدن برنامه به آنتن کرد. طبق کنداکتور شبکه، برنامه در جایگاهی پخش می‌شود که می‌تواند مخاطب هدف خود را جذب کند.
خنده، پایان مسیر نیست

از حکمت‌نیا پرسیدیم اگر مخاطب بعد از هر قسمت فقط یک یادگاری از این برنامه داشته باشد، ترجیح می‌دهد آن یک لحظه خنده باشد یا زاویه‌ای تازه نسبت به مسئله‌ای که دیده است. او پاسخ داد: واقعیت این است که برای من نه خنده به‌تنهایی هدف نهایی است و نه حتی انتقال یک پیام به شکل مستقیم. همه اینها ابزارند برای اینکه تأثیرگذاری اتفاق بیفتد.

وی توضیح داد: طنز، موقعیت نمایشی، قصه و حتی آن لحظه‌ای که مخاطب می‌خندد، قرار است کمک کنند موضوع از یک مسیر متفاوت به او منتقل شود. از ابتدا هم چیزی که برایمان اهمیت داشت این بود که نسبت به موضوعاتی که شاید بارها درباره‌شان صحبت شده، رویکرد متفاوتی داشته باشیم.

تهیه‌کننده «نفس عمیق» ادامه داد: نمی‌خواستیم همان حرف‌های آشنا را این بار فقط در قالب طنز تکرار کنیم. تلاش این بود که مخاطب از زاویه دیگری با مسئله روبه‌رو شود؛ زاویه‌ای که شاید باعث شود چیزی را که همیشه از کنارش گذشته، این بار کمی متفاوت ببیند. بنابراین اگر در پایان یک قسمت مخاطب هم خندیده باشد و هم برای لحظه‌ای نگاهش نسبت به آن موضوع تغییر کرده باشد، آنجا احساس می‌کنم برنامه به هدفش نزدیک شده است